Միջին վիճակագրականից այն կողմ. Հայաստանի աշխատավարձերի բաշխվածության իրական պատկերը
Հայաստանի Հանրապետությունում միջին ամսական անվանական աշխատավարձը կազմում է 293,309 ՀՀ դրամ։ Այդուհանդերձ, պաշտոնական վիճակագրությամբ հրապարակվող այս եզակի ցուցանիշով չի արտացոլվում վարձու աշխատողների իրական եկամուտների պատկերը։ Իրավիճակի համապարփակ գնահատման նպատակով, ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի խմբավորված տվյալների հիման վրա, հաշվարկվել են աշխատավարձի մեդիան և մոդա ցուցանիշները։ Այս երեք մեծությունների միջև արձանագրված էական խզումը փաստում է երկրի ներսում խիստ բևեռացված տնտեսական համակարգի առկայության մասին։
💰 tvyal.com/wages — պարզե՛ք ձեր աշխատավարձի տոկոսային դիրքը ըստ ոլորտի → 📊 tvyal.com/wages/trends — ուսումնասիրե՛ք աշխատավարձերի դինամիկան 2018-ից ի վեր →
Երեք առանցքային ցուցանիշ և տնտեսական իրողությունը
- Միջին աշխատավարձ։ 293,309 ՀՀ դրամ։ Պաշտոնական հրապարակումներում տեղ գտնող այս ցուցանիշն արհեստականորեն բարձրանում է ֆինանսական, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և հանքարդյունաբերության ոլորտներում բարձր վարձատրվող աշխատողների փոքրաթիվ շերտի հաշվին՝ խեղաթյուրելով բնակչության մեծամասնության իրական եկամուտների պատկերը։
- Միջին մարդու աշխատավարձ։ 219,736 ՀՀ դրամ։ Իրական աշխատավարձային պատկերը գնահատելու համար առավել ներկայացուցչական է այս ցուցանիշը։ Այն արձանագրում է սահմանագիծ, որից գրանցված աշխատողների ուղիղ կեսը ստանում է ավելի բարձր, իսկ մյուս կեսը՝ ավելի ցածր վարձատրություն։ Ընդ որում, վերջինս պաշտոնական միջինից ցածր է շուրջ մեկ երրորդով։
- Ամենատարածված աշխատավարձ։ 123,326 ՀՀ դրամ։ Համակարգում առավել լայն տարածում ունեցող աշխատավարձի չափն է, որը կազմում է ընդհանուր միջինի ընդամենը 42%-ը և գտնվում է եկամտային հարկի լրիվ դրույքաչափի կիրառման շեմից ցածր մակարդակում։
Վերոնշյալ եռակի անհամամասնությամբ փաստվում է աջակողմյան շեղում ունեցող, խիստ բևեռացված տնտեսության առկայությունը։ Արդյունքում, բարձր եկամուտ ունեցող փոքրաթիվ հատվածի հաշվին աղավաղվում է ընդհանուր վիճակագրությունը, մինչդեռ աշխատողների գերակշիռ մեծամասնության եկամուտները մնում են պաշտոնական միջինից էապես ցածր մակարդակում։
Եկամտային խզման ընդլայնումը
Գծապատկերում արտացոլված են Հայաստանի ֆորմալ հատվածի անվանական միջին և միջին մարդու աշխատավարձերի դինամիկան 2018 թվականի հունվարից ի վեր։ Թեև արձանագրվում է երկու ցուցանիշների աճ, սակայն դրանց միջև տարբերությունը շարունակաբար ընդլայնվում է։
2018 թվականի սկզբին ընդհանուր միջինը միջին մարդու աշխատավարձից բարձր էր մոտավորապես 35,000 ՀՀ դրամով։ 2026 թվականի հունվարի դրությամբ այդ ճեղքվածքն ավելի քան կրկնապատկվել է՝ հասնելով շուրջ 73,500 ՀՀ դրամի։ Շեղման տեմպերի կտրուկ արագացումն արձանագրվել է 2022 թվականից սկսած՝ պայմանավորված ռուսաստանյան պատժամիջոցների հետևանքով կապիտալի և բարձր վարձատրվող աշխատուժի ներհոսքով։ Թվաբանական միջինում արտացոլվել է այս ներհոսքի ազդեցությունը, մինչդեռ տեղացի վարձու աշխատողների իրական վիճակն արտացոլող ցուցանիշն աճել է անհամեմատ ավելի դանդաղ տեմպերով։
(Ինտերակտիվ հարթակում հասանելի են նաև սպառողական գների ինդեքսով (ՍԳԻ) ճշգրտված իրական ցուցանիշները։ Թեև 2018 թվականից ի վեր անվանական միջին մարդու աշխատավարձը գրեթե կրկնապատկվել է, գնաճի գործոնի հաշվառմամբ իրական գնողունակության աճը խիստ սահմանափակ է և գերազանցապես կենտրոնացված է բարձր եկամուտ ունեցող խմբերում։)
Ֆորմալ հատվածի կառուցվածքային բաշխվածությունը
Վերոնշյալ դիտարկումները վերաբերում են բացառապես ֆորմալ հատվածին՝ գրանցված աշխատանքային պայմանագրեր ունեցող շուրջ 700,000 և ավելի աշխատողներին։
Զբաղվածության վիճակագրական տվյալներով վկայվում է զանգվածային կառուցվածքային տեղաշարժերի մասին։ 2018 թվականից ի վեր մասնավոր հատվածում ֆորմալ զբաղվածությունը կտրուկ աճել է՝ մոտ 310,000-ից հասնելով գրեթե 580,000 աշխատատեղի։ Միևնույն ժամանակ, պետական հատվածում զբաղվածությունը պահպանվել է անփոփոխ՝ շուրջ 200,000 մակարդակում։ Ըստ էության, ֆորմալ հատվածի ընդլայնումը պայմանավորված է բացառապես մասնավոր զբաղվածության աճով, որն իր հերթին, ինչպես արձանագրվել է նախորդ վերլուծություններում, խիստ կենտրոնացված է Երևան քաղաքում։
Խորքային ճյուղային անհավասարություն
/wages հարթակում հասանելի պերցենտիլային գործիքակազմով հնարավորություն է ընձեռվում իրականացնել զտում ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների դասակարգչի (ՏԳՏԴ/NACE)։ Ուսումնասիրությունների արդյունքում արձանագրվում են հստակ օրինաչափություններ. ֆինանսների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և հանքարդյունաբերության ոլորտները գերիշխում են եկամտային բաշխվածության վերին հատվածում։ Ընդհակառակը, գյուղատնտեսության, կրթության և կացության կազմակերպման ոլորտների աշխատողները հիմնականում զբաղեցնում են ստորին հատվածը՝ հաճախ ստանալով ազգային միջին մարդու աշխատավարձից (219,736 ՀՀ դրամ) ցածր վարձատրություն։
Գյուղական դպրոցի ուսուցչի և Երևանում աշխատող բանկային վերլուծաբանի եկամուտները միավորվում են մեկ միասնական պաշտոնական «միջինի» մեջ, ինչի հետևանքով տվյալ ցուցանիշով չի արտացոլվում նրանցից և ոչ մեկի տնտեսական իրականությունը։
Վերլուծության առանցքային ցուցիչը։ Ընդհանուր միջին և միջին մարդու աշխատավարձերի միջև առկա խզումն է։ Այս ճեղքվածքի ընդլայնումը վկայում է տնտեսության աճող բևեռացման մասին, մինչդեռ դրա կրճատմամբ կփաստվեր տնտեսական աճի ներառականությունը և դրական ազդեցությունը բնակչության լայն շերտերի վրա։ Ներկայումս նշված ճեղքվածքը կազմում է 73,500 ՀՀ դրամ (միջին ցուցանիշի 33%-ն է), ինչն առկա վիճակագրական շարքի ողջ պատմության ընթացքում արձանագրված ամենաբարձր ցուցանիշն է։
Ծանոթացեք նաև առնչվող վերլուծություններին.
* Աշխատավարձերի բաշխվածության և զբաղվածության տվյալների աղբյուրը՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե (Արմստատ), 2018թ․ հունվար – 2026թ․ հունվար։ ՍԳԻ տվյալների աղբյուրը՝ ՀՀ կենտրոնական բանկ։ Հաշվարկները և գծապատկերների ծրագրային կոդերը հասանելի են GitHub հարթակում։